Waarom moeten de boeren blijven

Het debat over de toekomst van de landbouw in Nederland is behoorlijk ingewikkeld en emotioneel geladen. De roep om minder stikstof, meer natuur en duurzamere voedselproductie staat haaks op het economische en culturele gewicht van boeren. Toch is het antwoord op "waarom moeten de boeren blijven" eigenlijk simpel: zonder boeren raakt Nederland zijn identiteit kwijt, zijn voedselsoevereiniteit en een essentieel stuk van de economie en het landschap.

Wat is het economische belang van blijvende boeren?

De agrarische sector is echt een van de fundamenten van de Nederlandse economie. Nederland is de op een na grootste agrarische exporteur ter wereld, alleen de Verenigde Staten doen het beter. Die positie hangt direct samen met een actieve en innovatieve boerenstand. Als boeren verdwijnen, verlies je niet alleen banen in de primaire sector, maar ook in de toeleverende industrie, de verwerkende industrie en de logistiek. Denk aan bedrijven die machines leveren, veevoer, meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen, maar ook slachterijen, zuivelfabrieken en transporteurs. Een krimp van de boerenstand? Dat heeft een domino-effect op de hele keten. Niet niks.

Hoe dragen boeren bij aan het Nederlandse landschap en de biodiversiteit?

Dat iconische Nederlandse landschap van weidse weilanden, dijken, sloten en akkers? Dat is niet zomaar ontstaan. Het is het resultaat van eeuwen agrarische bedrijvigheid. Boeren zijn de beheerders van dit cultuurlandschap. Als boeren verdwijnen, verandert het landschap drastisch. Denk aan verruiging, verbossing, of waarschijnlijker, grootschalige verstedelijking of de aanleg van natuurgebieden die ontoegankelijk worden voor recreatie. Een actieve boerenstand zorgt voor open landschap, weidevogelbeheer en het onderhoud van kleine landschapselementen zoals houtwallen en poelen. En veel boeren doen al aan agrarisch natuurbeheer, wat een flinke bijdrage levert aan de biodiversiteit. Echt waar.

"Een boer die stopt, laat niet alleen een bedrijf achter, maar laat een gat vallen in het sociale weefsel van het platteland. De school, de vereniging, de kerk en de lokale economie hangen vaak af van een vitale boerenstand." — Dr. Ir. Jan Douwe van der Ploeg, emeritus hoogleraar Landbouw en Plattelandsontwikkeling, Wageningen Universiteit.

Wat is het belang van boeren voor de voedselvoorziening en -zekerheid?

Zelfvoorzienend zijn in voedsel is strategisch belangrijk, dat bleek wel tijdens de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Nederland produceert een overschot aan producten zoals zuivel, varkensvlees, aardappelen en uien, maar is tegelijk afhankelijk van import van bijvoorbeeld soja voor veevoer. Toch is de binnenlandse productie van basisvoedingsmiddelen essentieel. Als boeren verdwijnen, wordt de afhankelijkheid van het buitenland groter. Met alle risico's van dien op het gebied van prijsstabiliteit, kwaliteit en geopolitieke spanningen. En de Nederlandse landbouw is behoorlijk efficiënt en heeft een lage ecologische voetafdruk per eenheid product vergeleken met veel andere landen. Dus het is gewoon slimmer om hier te produceren dan elders. Logisch toch?

Welke rol spelen boeren in de circulaire economie?

Boeren worden steeds meer gezien als de spil in een circulaire economie. Ze kunnen reststromen uit de voedingsindustrie, zoals bierbostel en aardappelschillen, omzetten in waardevolle producten zoals melk en vlees. Mest van dieren is een kunstmestvervanger voor de akkerbouw. Door kringlopen te sluiten, kunnen boeren de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen verminderen en bijdragen aan een duurzamer voedselsysteem. Korte ketens, waarbij boeren direct aan consumenten leveren, worden steeds populairder en versterken de band tussen stad en platteland. Mooi toch?

Checklist: Wat gebeurt er als boeren stoppen?

• Verlies van werkgelegenheid: Niet alleen voor boeren, maar voor de hele agrarische keten.
• Aantasting van het landschap: Open landschap verdwijnt, verstedelijking neemt toe.
• Afname van biodiversiteit: Weidevogels en andere soorten verliezen hun leefgebied.
• Verlies van voedselsoevereiniteit: Nederland wordt afhankelijker van import.
• Sociale ontwrichting: Voorzieningen op het platteland verdwijnen.
• Toename van CO2-uitstoot: Voedsel moet over langere afstanden worden getransporteerd.
• Verlies van kennis en innovatie: Nederlandse landbouwkennis is wereldwijd toonaangevend.

Veelgestelde vragen over het belang van boeren